اين اشتباه نشده است اما خيلى جالب است وقتى مىبينيم در شماره 235 كاتولوگ كتب خطى شرقى « رويال كالج آوفيزيشتز » « 26 » ( يعنى همان كالجى كه سيريل الكود نويسنده اين كتاب استاد آن بود و كتابخانه شخصى خود را به آن اهدا كرد - مترجم ) اين‌طور نوشته شده است : « خلاصه التجارب نويسنده محمد هاشم ، ملقب به علوى خان . اى . جى . براؤن ( كاتولوگ صفحه 186 ) مولف ديگرى را ذكر مىكند ما فقط كافى است كه دو صفحه اول از كتاب خلاصه التجارب را بخوانيم و بفهميم كه نويسنده آن علوى خان نبوده است « 27 » . همين اشتباه در چاپ سنگى خلاصه التجارب كه در سال 1283 در لوكنو صورت گرفت مشاهده مىشود ، اما در اينجا ناشر متوجه خطاى خود شده و در صفحه آخر اين موضوع را تذكر داده است . از جمله كتبى كه بدون شك توسط علوى خان تاليف يافته‌اند يكى جمع الجوامع در بيان امراض كليوى است كه امراض مجارى ادرار را جزء به جزء در آن شرح داده است ديگرى هم كتاب احوال اعضاء النفس مىباشد كه راجع به دستگاه تنفسى است و بالاخره بايد از كتاب انبيات نام برد كه راجع به نباتات مىباشد . اين دو كتاب اخير به عربى نوشته شده‌اند . كتاب ديگرى كه توسط اين طبيب تاليف يافته است علاج الامراض نام دارد و نويسنده متذكر گرديد كه بسيارى از دستورات مندرج در آن را از روى نوشته‌هاى پدر خود اقتباس كرده است . با مطالعهء مطالب فوق منطقا دو سئوال متفاوت در سر خواننده پيدا مىشود : در وهلهء اول خواننده از خود مىپرسد كه سلاطين مغول در هند بدون خدماتى كه مهاجرين ايرانى به ايشان ارزانى داشتند چه مىكردند ؟ تعداد اين افراد فوق العاده زياد و معلوماتشان در عصر خود بىنظير بود . طبيعى است كه فرار اين عده از ايران سخت به ضرر ايران تمام شد تا جائى كه دور از منطق نيست اگر بگوئيم يكى از علل سقوط و اضمحلال سلسله صفويه همين مهاجرت عظيم مغزهاى متفكر كشور به خارج ، مخصوصا به هند بوده است . از تعداد صحيح اين مهاجران هيچ اطلاع صحيحى در دست نداريم ، و حتى در اين باره حدسى هم كه مقرون به حقيقت باشد نمىتوانيم بزنيم . پرفسور براون در كتاب تاريخ ادبيات ايران خود حدسياتى را كه در همان ايام وجود داشته است بازگو كرده است . بر اين ماخذ تعداد مهاجرين مشهور از صدها نفر تجاوز مىكرده است ، اما در نوشته‌ها و كتب تاريخ مربوط به دورهء مغول‌هاى هند فقط از نويسندگان ، شعرا و اطباى معروفى نام برده شده است كه به علت خاصى مورد توجه نويسنده يا مورخ بوده‌اند ، چند نفر از اين افراد همراه زن ، بچه‌ها و والدين خود بوده‌اند ، معلوم نيست ، كما اين كه ما نمىدانيم چند نفر از اين عده سرخورده و نادم به كشور خود مراجعت كردند ، كه البته من خيال نمىكنم تعداد اين‌گونه افراد زياد بوده باشد .

--> ( 26 ) - Tke Royal College Of Physicians ( 27 ) - در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران نيز نسخى از خلاصه التجارب وجود دارد كه چاپ سنگى هستند و مولف كتاب علوى خان دهلوى قيد گرديده است ( مترجم )